Commissie Frisdranken en Waters
ARBOCATALOGUS

Methode van risicobepaling bij repeterende handelingen

Knelpunt/risico

Definitie
Er is sprake van repeterend werk, wanneer lichaamsdelen (veelal de arm, hand, pols, schouder) langer dan één uur aaneengesloten of twee uur per dag, min of meer in een hoog tempo, dezelfde beweging in de ruimte maakt.
Voorbeelden van repeterend werk binnen de branche zijn: werken aan inpaklijnen (bv. lege flessen op lopende band plaatsen en volle flessen van buffer/draaitafel in kratten of dozen zetten). Ook beeldschermwerk, en dan vooral data-invoer, is een vorm van repeterend werk.

Nb. Bewegingen waarbij ook een gewicht wordt getild of gedragen, worden alleen repeterend genoemd als het gewicht minder weegt dan drie kilo. Is het gewicht groter, dan is er in eerste instantie sprake van tillen of dragen.
Handbewegingen die op elkaar lijken, en ongeveer dezelfde belasting tot gevolg hebben, worden ook repeterend genoemd.

Knelpunt/risico:
Bij repeterende bewegingen is vrijwel altijd sprake van 2 knelpunten/risico's:

1. Eenzijdige / voortdurende belasting van enkele spiergroepen. De zogenaamde dynamische belasting (belasting door beweging). Eenzijdige belasting van bepaalde spiergroepen, kan leiden tot overbelasting van deze spiergroepen.
2. Het langdurig niet bewegen van enkele spiergroepen (vooral in de nek- en schouderregio) terwijl deze spiergroepen wel zijn aangespannen. De zogenaamde statische spierspanning.
Statische spierspanning in de nek- en schouderregio kan de bloeddoorstroming van de gehele arm beperken, waardoor afvalstoffen als melkzuur zich in de spieren ophopen. Juist deze statische belasting is de voornaamste oorzaak van lichamelijke klachten.

De meeste repeterende handelingen worden gemaakt met de armen in de gewrichten van schouders, ellebogen, polsen en handen. Als gevolg van statische belasting kunnen behalve in de schouders, armen en handen ook klachten in de nek ontstaan; samen worden deze klachten van arm, nek en schouder aangeduid met de afkorting "KANS" of in het Engels "CANS" (Complaints = klachten)

Nb. Ook de term "RSI" wordt nog veel gebruikt. Tegenwoordig gaat echter sterk de voorkeur uit naar de benaming KANS.

Welke factoren hebben invloed op risico's bij repeterende handelingen
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat het risico op "KANS" vooral bepaald wordt door de volgende factoren:

  • De totale tijdsduur dat de werkzaamheden worden uitgevoerd en de mogelijkheden om deze belasting te doorbreken (d.m.v. pauzes, ander werk, roulatie, etc.)
  • De houding van de lichaamsdelen, vooral de nek en schouders (werken met opgeheven armen/schouders, ver reiken);
  • De frequentie/tempo waarmee de bewegingen worden uitgevoerd;
  • De kracht die tijdens het werk moet worden gezet en/of het gewicht van het voorwerp;

Gebleken is dat de kans op lichamelijke klachten sterk toeneemt wanneer repeterende handelingen langer dan één uur aaneengesloten plaatsvinden, zonder pauze momenten of langer dan 4 uur per dag plaatsvinden. Daarnaast speelt de werkhouding, en dan vooral de stand van arm(en), hand/pols, nek en schouders een belangrijke rol in het ontstaan van klachten.

Op basis van deze factoren zijn checklisten/richtlijnen opgesteld die aangeven in welke situaties al dan niet sprake is van een risico

Hieronder treft u enkele checklijsten aan die u kunt gebruiken voor het bepalen van risico's bij repeterende handelingen.

1. Checklist voor het opsporen van RSI- en werkdrukrisico's repeterend werk

Werkwijze
Deze door VHP ergonomie ontwikkelde checklist, is opgebouwd uit een 6-tal blokken met vragen.
Aan elk blok worden punten toegekend die op basis van het zogenaamde stoplicht model (groen, oranje of rood) een risico inschatting geven.
De volgende blokken zijn benoemd:
Blok 1. Klachten
Blok 2. Werktaken
Blok 3. Werktijden
Blok 4. Werkdruk
Blok 5. Werkplek
Blok 6. Werkwijze

Het praktische van deze checklist is dat u snel inzicht krijgt in de belangrijkste risicobepalende factoren en daarnaast enige tips krijgt over de te nemen verbetermaatregelen.

Deze checklist kunt u via onderstaande link als PDF-document direct downloaden.
Checklist RSI- en werkdrukrisico's repeterend werk

 

2. Checklist voor het opsporen van RSI- en werkdrukrisico’s beeldschermwerk

Dit is eenzelfde soort checklist als hierboven beschreven, maar dan geënt op beeldschermwerk.

Deze checklist kunt u via onderstaande link als PDF-document direct downloaden.
Checklist RSI- en werkdrukrisico's beeldschermwer

 

3. Checklist beoordeling klachten aan arm, schouder of nek

Werkwijze:
Door de NVAB (Nederlandse vereniging voor Arbeids- en bedrijfsgeneeskunde) is de NVAB-richtlijn KASN opgesteld. Hierin staan richtlijnen voor bedrijfsartsen hoe te handelen bij medewerkers met Klachten aan Armen, Schouders of Nek.

In bijlage 1 van deze richtlijn is een vragenlijst opgenomen. Indien een of meerdere vragen positief beantwoordt worden, duidt dit op een verhoogde kans dat de oorzaak van de klachten van medewerkers te maken hebben met de werksituatie.

Opgemerkt moet worden dat deze checklist minder oplossingsgericht is dan de hierboven beschreven checklijsten. Wel kunt u met deze checklist heel snel een indicatie krijgen van belangrijke aandachtspunten.

CHECKLIST BEOORDELING:

 

 

Indien ja, dan is veelal sprake van een risico

Algemene vragen

 

Wordt er trillend gereedschap gebruikt dat hand- of armtrillingen veroorzaakt.

 

Er is minder dan 10 minuten per uur pauze ter onderbreking van houding of handeling.

 

Er zijn meer dan 2 keer per minuut repeterende bewegingen gedurende langere tijd.

 

Bij klachten van de hand of pols of gedurende meer dan 2 uren per dag;

 

De polsstand is meer dan 30 graden uit neutrale stand

 

Er moet met de hand gegrepen of geknepen worden

 

Er moet met de hand krachten uitgeoefend worden van meer dan 4 kilogram.

 

Er is continue sprake van invoer van gegevens met toetsenbord of muis.

 

Er wordt gewerkt bij/in kou

 

Bij klachten van elleboog of gedurende meer dan 2 uur per dag

 

De elleboog is meer dan 90graden gebogen of helemaal gestrekt gedurende meer dan 4 uur per dag.

 

De onderarm is meer dan 40 graden gedraaid (naar binnen of naar buiten)

 

De kracht is meer dan 4 kg.

 

Bij klachten van de schouder of gedurende meer dan 2 uur per dag.

 

De hand is boven schouderniveau

 

De arm is ongesteund van het lichaam af

 

De arm is achter de romp

 

De arm is aan de andere zijde van de romp

 

De onderarm is meer dan 30 graden naar buiten gedraaid.

 

Bij klachten van de nek of gedurende meer dan 2 uur per dag.

 

Het hoofd is sterk voorovergebogen

 

Er wordt 2 uur aaneengesloten zittend gewerkt.

 

Achtergrondinformatie

Dossier RSI FNV Bondgenoten
site Arbokennisnet.nl dossier repeterende handelingen
SDU (leverancier) AI-blad 29 Fysieke Belasting. (Is niet gratis)
Handboek fysieke belasting van drs. K.J. Peereboom, drs. N.C.H. de Langen