Commissie Frisdranken en Waters
ARBOCATALOGUS

Taakroulatie bij repeterende bewegingen

Knelpunt/risico

Regelmatig minimaal 2 uur per dag of minimaal 1 uur achter elkaar repeterende bewegingen uitvoeren kan leiden tot overbelasting van vooral hand- en arm- en nekspieren. Belangrijke risicofactoren daarbij zijn naast de gedwongen vaste werkhouding, de duurbelasting en het opgelegde werktempo.
Een verkeerde werkhouding, een te hoog werktempo, te weinig afwisseling of te weinig pauzes kunnen het ontstaan van lichamelijke klachten versnellen.
Om fysieke overbelasting te voorkomen is regelmatige afwisseling van werkzaamheden een belangrijke maatregeln. Voor werknemers die continu hetzelfde werk doen, kan een roulatiesysteem ingevoerd worden.

Maatregel/oplossing

In de branche wordt ernaar gestreefd om repeterend werk af te wisselen met andere werkzaamheden door zoveel mogelijk roulatie en taakafwisseling toe te passen.
Om te voorkomen dat werknemers continu hetzelfde werk doen, kan een roulatiesysteem ingevoerd worden.

Roulatie
Roulatie kan toegepast worden binnen dezelfde uitvoerende taken, maar op een andere werkplek (bv. linker / rechter zijde van de werkplek/band). Dit levert slechts een beperkte afname van de belasting op.
Een andere mogelijkheid is rouleren met andere uitvoerende taken (kort cyclisch werk wordt afgewisseld met ander soort werk). Zoals het lopende band werk met flessen opzet afwisselen met palletiseren.

Taakafwisseling
Rouleren kan ook met taken van een andere orde zoals machinebediening, schoonmaken of administratie. Dit heet taakverrijking. Organiseer het werk zodanig dat afwisseling ontstaat tussen fysiek zwaardere taken en lichtere taken.

Het verdient aanbeveling om meerdere malen per dag te rouleren / af te wisselen i.p.v. afwisseling gespreid over meerdere dagen of 1x per week. Door te wisselen van werkplek, wordt het belastingspatroon gevarieerder.

Aangeraden wordt om rekening te houden met de volgende maatregelen en randvoorwaarden bij het toepassen van taakroulatie:

  • Taakroulatie is vooral geschikt voor allround bedrijven.
  • Om te kunnen rouleren, dienen de mensen van gelijk niveau te zijn; opleiding en scholing is wellicht vereist.
  • Rouleren is een kwetsbaar proces; bij ziekte en inzet van uitzendkrachten kan er snel niet meer gerouleerd worden.
  • Vrijwillig of opgelegd rouleren versus acceptatie bij medewerkers.
  • Zorg dat de werkplek ergonomisch goed is ingericht, zodat medewerkers in een gezonde werkhouding kunnen werken. Hierbij valt te denken aan een goede werkhoogte, kleine reikafstanden, voldoende bewegingsvrijheid etc.
  • Werk met parttimers.
  • Verstrek een "training on the job" waarbij medewerkers leren om een ongunstige werkhouding te voorkomen. Voorkom of verminder tempodwang en een te hoge werkdruk, bijvoorbeeld door het inbouwen van buffers.

Toelichting

In de praktijk blijkt een rustige en constante werksnelheid vaak te leiden tot een hogere output dan een werksnelheid met pieken. Maak per handmatige (machine gebonden) taak, duidelijke en objectieve afspraken over de maximale werksnelheid die van mensen wordt gevraagd. Houd er rekening mee dat de gezondheidskundige grens anders is voor verschillende soorten taken. Als er bijvoorbeeld ook kracht moet worden gezet of er komen ongunstige werkhoudingen voor dan ligt de grens lager.

In de praktijk werken de meeste mensen in hun dagelijkse werk op ongeveer 65 tot 75% van hun (kortdurende) maximale werksnelheid. Voor taken waarbij de handelingen zonder veel kracht en in een hoog tempo worden uitgevoerd is dat ook gezondheidskundig acceptabel. In uitzonderingssituaties, bijvoorbeeld bij plotselinge uitval van collega's, of bij storingen moet men gedurende langere tijd op een (sub-)maximale snelheid werken. Het komt ook voor dat door bezuinigingen / efficiëntieslagen dit maximum tempo "normaal" wordt, voor langere termijn. Negatieve gezondheidseffecten kunnen dan verwacht worden.
In de praktijk blijkt het vaak lastig goede / objectieve afspraken te maken over de maximale werksnelheid die van mensen gevraagd kan worden. Dit heeft ook te maken met de grote verschillen tussen verschillende mensen. Door toch voor verschillende werkzaamheden (gezondheidskundige) werksnelheidsnormen af te spreken ontstaat duidelijkheid voor alle partijen. Informatie over de totstandkoming van normen kan via arbeidsdeskundige analyses, praktijkervaring en/of proefondervindelijk.