Commissie Frisdranken en Waters
ARBOCATALOGUS

Definitie
Er is sprake van repeterend werk, wanneer lichaamsdelen (veelal de arm, hand, pols, schouder) langer dan één uur aaneengesloten of twee uur per dag, min of meer in een hoog tempo, dezelfde beweging in de ruimte maakt.
Voorbeelden van repeterend werk binnen de branche zijn: werken aan inpaklijnen (bv. lege flessen op lopende band plaatsen en volle flessen van buffer/draaitafel in kratten of dozen zetten). Ook beeldschermwerk, en dan vooral data-invoer, is een vorm van repeterend werk.

Nb. Bewegingen waarbij ook een gewicht wordt getild of gedragen, worden alleen repeterend genoemd als het gewicht minder weegt dan drie kilo. Is het gewicht groter, dan is er in eerste instantie sprake van tillen of dragen.
Handbewegingen die op elkaar lijken, en ongeveer dezelfde belasting tot gevolg hebben, worden ook repeterend genoemd.

Wanneer er sprake is van handelingscycli van minder dan 30 seconden (meer dan 2 keer per minuut) spreken wij van een kort cyclische repeterende handeling.

Knelpunt/risico
Bij repeterende bewegingen is vrijwel altijd sprake van 2 knelpunten/risico’s:

  1. Eenzijdige / voortdurende belasting van enkele spiergroepen. De zogenaamde dynamische belasting (belasting door beweging). Eenzijdige belasting van bepaalde spiergroepen, kan leiden tot overbelasting van deze spiergroepen.
  2. Het langdurig niet bewegen van enkele spiergroepen (vooral in de nek- en schouderregio) terwijl deze spiergroepen wel zijn aangespannen. De zogenaamde statische spierspanning. Statische spierspanning in de nek- en schouderregio kan de bloeddoorstroming van de gehele arm beperken, waardoor afvalstoffen als melkzuur zich in de spieren ophopen. Juist deze statische belasting is de voornaamste oorzaak van lichamelijke klachten.

De meeste repeterende handelingen worden gemaakt met de armen in de gewrichten van schouders, ellebogen, polsen en handen. Als gevolg van statische belasting kunnen behalve in de schouders, armen en handen ook klachten in de nek ontstaan; samen worden deze klachten van arm, nek en schouder aangeduid met de afkorting “KANS” of in het Engels “CANS” (Complaints = klachten)

Nb. Ook de term “RSI” wordt nog veel gebruikt. Tegenwoordig gaat echter sterk de voorkeur uit naar de benaming KANS.

Welke factoren hebben invloed op risico’s bij repeterende handelingen
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat het risico op “KANS” vooral bepaald wordt door de volgende factoren:

  • De totale tijdsduur dat de werkzaamheden worden uitgevoerd en de mogelijkheden om deze belasting te doorbreken (d.m.v. pauzes, ander werk, roulatie, etc.)
  • De houding van de lichaamsdelen, vooral de nek en schouders (werken met opgeheven armen/schouders, ver reiken);
  • De frequentie/tempo waarmee de bewegingen worden uitgevoerd;
  • De kracht die tijdens het werk moet worden gezet en/of het gewicht van het voorwerp;

Gebleken is dat de kans op lichamelijke klachten sterk toeneemt wanneer repeterende handelingen langer dan één uur aaneengesloten plaatsvinden, zonder pauze momenten of langer dan 4 uur per dag plaatsvinden. Daarnaast speelt de werkhouding, en dan vooral de stand van arm(en), hand/pols, nek en schouders een belangrijke rol in het ontstaan van klachten.

In het Arbocatalogusblad “Methoden van risicobepaling bij repeterende handelingen” zijn enkele checklisten opgenomen, waarmee relatief eenvoudig bepaald kan worden waar de belangrijkste knelpunten zitten m.b.t. de repeterende handelingen.

Branche richtlijn

In het Arbobesluit (Artikel 5.2) is bepaald dat “repeterende handelingen” geen gevaar voor de veiligheid en gezondheid van de medewerker mag opleveren.

Indien twijfel bestaat over de aanwezigheid van risico’s bij “repeterende handelingen” kan gebruik gemaakt van één van de, in het Arbocatalogusblad Methoden van risicobepaling bij repeterende handelingen, nadere inventarisatiemethoden.
Wanneer uit deze nadere inventarisatie blijkt dat er sprake is van een risico bij “repeterende handelingen", dienen maatregelen genomen te worden om dit risico, zoveel als redelijkerwijs mogelijk is, te voorkomen.

Branche advies:

  • Realiseer na één uur aaneengesloten repeterend werk een pauze van 10 minuten of andere werkzaamheden waarbij geen sprake is van repeterende handelingen.
  • Voorkom dat medewerkers langer dan 4 uur per dag repeterende handelingen moeten uitvoeren.

Brance oplossing

Risico’s bij “repeterende handelingen” zijn vermijdbaar of aanzienlijk te beperken door maatregelen, zoals:
  • Afwisseling / rouleren van werkzaamheden / inlassen extra pauzes of rustmomenten
  • Buffers inbouwen om tempodwang te vermijden
  • Automatisering; inzet van hulpmiddelen
  • Goede werk- en tilhoudingen (voorlichting en instructies)
  • Een goede ergonomische inrichting, met reikafstanden en werkhoogten waarbij schouders niet opgetrokken hoeven te worden;
  • neutrale stand van de gewrichten bevorderen.
Zie tevens oplossingen tabel

Risicobeheersing

Werken brengt, net als alle andere activiteiten, een zeker risico voor de gezondheid met zich mee. Het spreekt vanzelf dat het risico voor werknemers om door hun werk een ongeval te krijgen of arbeidsongeschikt te worden, zo klein mogelijk moet zijn.

Risico-inventarisatie en –evaluatie:
Volgens de Arbowet moet een bedrijf de gezondheidsrisico’s die de werknemers lopen tijdens hun werk inventariseren en evalueren en moet het op grond daarvan een plan maken om die risico’s zo nodig te verminderen. Voor meer informatie over de uitvoering van een risico-inventarisatie en –evaluatie zie www.rie.nl .
Zie voor uw branchespecifieke RI&E RI&E Dranken en Wijn — Site

Risicobeheersing:
Bij de beheersing van risico’s worden de risico’s beperkt tot een aanvaardbaar niveau door het treffen van maatregelen. Om dit effectief te doen, moet gebruik worden gemaakt van een systematische benadering; een strategie. Het idee hierachter is risico’s zoveel mogelijk aan de bron te bestrijden. Dit wordt de arbeidshygiënische strategie genoemd:

  1. Bron wegnemen: bijvoorbeeld door automatisering of aanschaf hulpmiddelen.
  2. Hulpmiddelen gebruiken of de bron afschermen: bijvoorbeeld inzet van buffersystemen of in hoogte verstelbare rollerbanen.
  3. Organisatorische oplossingen: bijvoorbeeld rouleren van werkzaamheden of inlassen extra pauzemomenten.
  4. Persoonlijke beschermingsmiddelen.

Normen en wetten

Arbobesluit Hoofdstuk 5 Afdeling 1: Fysieke belasting

Achtergrondinformatie

Dossier RSI FNV Bondgenoten
site Arbokennisnet.nl dossier repeterende handelingen
SDU (leverancier) AI-blad 29 Fysieke Belasting. (Is niet gratis)
Handboek fysieke belasting van drs. K.J. Peereboom, drs. N.C.H. de Langen